RSS Feed tweeter facebook

تاریخ :2012 جولای 17 - 11:20 ب.ظ بازدید: 6,645 کد:4251
 
بازی‌های سنتی؛ دلتنگی‌های یک جامعه‌ی در حال توسعه

 مالزی: اگر با مالزی و طبیعت این کشور آشنایی داشته باشید می‌توانید زندگی سنتی و غیر مدرن مردمی را تصور کنید که در روزگاری نه چندان روز با غروب خورشید ساعت‌های طولانی را با خانواده، اقوام و همسایگان خود سپری می‌کردند. در ایامی که از رادیو، تلویزیون و کامپیوترهای کوچک و بزرگ خبری نبود، بازی و سرگرمی یکی از بهترین راه‌های وقت‌گذرانی به حساب می‌آمد. بازی‌هایی که وابستگی زیادی به طبیعت و آب و هوای هر منطقه داشت و نسل به نسل به کودکان انتقال می‌یافت.

 اهمیت بازی در چیست؟

 روان‌شناسان بازی کردن را یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های یک کودک به حساب می‌آورند. بازی کردن بیش از وقت‌گذرانی و سرگرم شدن باعث شناخت توانایی‌های فیزیکی و فکری فرد می‌شود و آن را تقویت می‌کند. بازی‌های دسته‌جمعی کودکان را با کار گروهی و تیمی آشنا می‌کند و مواجه شدن با شکست را به آن‌ها می آموزد. به آن‌ها یاد می‌دهد برای برنده شدن در یک بازی برنامه‌ریزی کنند، توانایی‌های خود را بیشتر کنند و برای رسیدن به یک هدف مشترک تلاش نمایند. باید توجه داشت که بازی‌های سنتی در بزرگ‌سالی رنگ و بویی از مراسم سنتی و آیینی به خود می‌گیرد اما در کودکان نشانه‌ی سلامت روح و جسم کودک است و او را برای آینده و فعالیت در اجتماع آماده می‌‌سازد. این نوشته قصد ندارد به بازی کردن از منظر روان‌‌شناسی بپردازد بلکه تلاشی‌ست برای آشنایی با بازی‌های سنتی در کشور گرمسیری مالزی.

نگاهی به چند بازی سنتی در مالزی

مالزی کشوری استوایی‌ست که در آن از شب‌های سرد و طولانی پاییز و زمستان خبری نیست. زندگی مردم این کشور وابستگی زیادی به کشاورزی داشته و دارد. هنوز هم اگر از هیاهوی شهرهای شلوغی چون کوالالامپور دور شوید می‌توانید زندگی روستاییان را ببینید که تا حدودی هنوز شبیه به سبک و سیاق گذشتگان روزگار می‌گذرانند. کودکانی که بیشتر اوقات را بعد از مدرسه در طبیعت _در دل جنگل و کنار ساحل_ سپری می‌کنند و مردانی که بعد از پایان کار در کافه‌های محلی به گپ زدن، نوشیدن و البته بازی کردن مشغول‌اند. واقعیت این است که هر چند بازی‌ کردن همیشه به پای کودکان نوشته می‌شود اما در کشورهای مختلف به ویژه در جوامع سنتی، بزرگ‌سالان نیز از بازی و سرگرمی‌های زیادی بهره می‌بردند.

از جمله بازی‌های سنتی مالزی که بزرگ‌سالان هم در آن شرکت فعال داشته و دارند «بادبادک‌بازی»‌ست. البته این بازی قدیمی خاص این منطقه نیست و در کشورهای مختلفی رواج دارد اما چیزی که به بادبادک‌بازی در مالزی اعتبار خاصی بخشیده ساختار و شکل ویژه‌ی آن است. در شهرهای مختلف مالزی به ویژه بخش شرقی با پایان گرفتن فصل برداشت محصول جشن مفصلی برپا می‌شد که در آن مردم روستا چند روز را به شادی و خوش‌گذرانی می‌پرداختند. از جمله بازی‌های رایج در این جشن مسابقه بادبادک‌بازی بوده که در دو بخش «ساخت» و «اجرا» برگزار می‌‌شد. در بخش ساخت، امتیاز بیشتر نصیب کسی می‌شد که بادبادک زیباتری ساخته باشد و در آن نقش و نگار و تزیین‌های مناسب بکار گرفته باشد و در بخش اجرا شتاب اولیه و اوج گرفتن بیشتر بادبادک، فرد برنده را مشخص می‌کرد.

شکل سنتی و رایج بادبادک‌های مالزی چیزی شبیه به هلال ماه است که در زبان محلی به آن (Wau Bulan)  می‌گویند. بدنه‌ی بادبادک از ساقه‌های نازک گیاه بامبو ساخته می‌شود که با کاغذ پوشیده شده. بادبادک‌ساز روی کاغذ را با گل‌‌هایی که بیشتر در مناطق استوایی دیده می‌شود نقاشی می‌کند و با نصب کاکل ذرت به سر و دو سوی بادبادک زیبایی خاصی به آن می‌بخشد. از جمله کارهای جالبی که در ساخت بادبادک‌های مالزی رواج داشته کار گذاشتن یک ساقه‌ی تو خالی بامبو در وسط بادبادک بوده. این ساقه هنگام شتاب گرفتن و پرواز بادبادک صدای بلند و عجیبی را ایجاد می‌کند. منطق دقیقی در محاسبه ساخت بادبادک‌های مالزی بکار می‌رود که کوچک‌ترین اشتباه در آن تعادل و شتاب‌گیری بادبادک را مختل می‌کند.

به غیر از بادبادک‌‌بازی، مسابقه‌ی نواختن دسته‌جمعی طبل از دیگر سرگرمی‌های رایج در جشنی بود که بعد از برداشت محصول در روستاهای مالزی برگزار می‌شده. این طبل‌ها که در زبان محلی به آن (Rebana Uni) می‌گویند نیز شکل و تزیین ویژه‌ای دارند. طول‌شان یک متر و وزن‌شان گاهی تا 100 کیلوگرم می‌رسد. روستاییان برای ساخت این طبل‌های عظیم از تنه‌‌ی تو خالی درختان استفاده می‌کردند و آن را با پوست دباغی شده‌ی حیوانات می‌پوشاندند. تزیین‌هایی که برای این طبل‌ها استفاده می‌شود بسیار پر زرق و برق و عجیب است. برای مثال، با اتصال تعدادی ساقه‌ی گیاه بامبو که با گل و ریسمان و پولک تزیین شده تاج پر زرق و برقی در بخش فوقانی طبل کار می‌گذاشتند. مسابقه‌ی طبل‌نوازی عمومن به صورت گروه‌های 6 نفره انجام می‌شود. نواختن این طبل‌های پر سر و صدا که گاهی تا 30 دقیقه به طول می‌انجامد با حرکات ریتم‌دار گروه نوازنده نیز همراه است. قضاوت اجرای این مسابقه‌ بستگی به حفظ ریتم، هماهنگی اعضا و خلاقیت نوازندگان دارد. این بازی البته منحصر به مردان روستا بوده؛ هر گروه در روز مسابقه لباس‌های سنتی یک‌دست و یک‌‌رنگ به تن می‌کردند و در دشت‌های خالی از محصول ساعت‌‌ها به نواختن می‌پرداختند تا خستگی یک سال کشاورزی را از تن بزدایند.

 نکته‌ی قابل توجه در بازی‌های سنتی مالزی، گروهی یا تیمی‌بودن آن است. در لیست سرگرمی‌های سنتی این کشور، بازی‌هایی زیادی هست که نه تنها در روستاهای ایران که در کشورهای مختلف نیز با قوانین یا ظاهری متفاوت وجود دارد؛ مثل یک بازی شبیه به لی‌لی، راه‌بردن تایر با چوب، فرفره‌بازی، قایم‌باشک و انواع بازی‌های توپی. اما در این میان بازی‌هایی نیز هستند که بیشتر در این کشور یا منطقه شناخته می‌شود. برای مثال، بازی به نام Sepak Bulu) (Ayam  که یک بازی گروهی‌ست و به مهارت فیزیکی نیاز دارد. افراد در این بازی به صورت دایره گرد هم می‌‌آید و توسط پا یک شی را که نام بازی از آن گرفته شده به سمت هم پاس می‌‌دهند. این شی از چند بال پرنده که توسط یک لاستیک نازک و محکم بسته شده ساخته می‌شود. یا بازی (Sepak Takraw)  که البته شانس شناخته شدن در سطح جهانی را پیدا کرده است. این بازی نیز تا حدودی شبیه به والیبال است اما بازی‌کنان در دو گروه سه نفره و با پاس دادن توپی چوبی و سبک توسط پا با حریف به رقابت بپردازند.

بازی‌های دخترانه

واقعیت این است که بیشتر بازی‌های سنتی مالزی که بزرگ‌سالان نیز در آن شرکت می‌کردند ویژه‌ی مردانه بوده است. زنان در این کشور و بسیاری از جوامع مشابه بیشتر تماشاگر بودند و یا در تدارکات رقابت‌ها و بازی‌های سنتی نقش داشتند. اما در این میان، بازی‌هایی نیز وجود دارد که بیشتر مورد توجه دختر بچه‌ها قرار گرفته. به طبع این بازی‌ها کمتر به فعالیت بدنی یا محیط خارج از خانه نیاز دارند که از جمله‌ی آن می‌توان به یک بازی خاص این منطقه با نام «کونگک» ((Gongkak اشاره کرد.

 کونگک یک بازی دونفره است و سابقه‌‌ی آن در مالزی به قرن 15 میلادی می‌رسد. شکل ظاهری آن شبیه به یک قایق است که 12 حفره هم اندازه در دو طرف آن تعبیه شده. علاوه بر این در دو سوی آن نیز دو حفره بزرگ‌تر وجود دارد که به آن «خانه» می‌گویند. هر دو بازی‌کن تعدادی تیله دارند و باید با یک محاسبه‌ی دقیق هر چه سریع‌تر آن‌ها را از حفره‌های کوچک به خانه هدایت کنند. ویدیوهایی در اینترنت وجود دارد که به خوبی این بازی را آموزش می‌دهد. امروزه کونگک‌هایی که از چوب‌های اعلا و گران‌قیمت ساخته شده‌اند به عنوان یک هنر دستی برای مصارف تزیینی در بازارهای مالزی به فروش می‌‌رسند. جالب آن که در زمان‌های بسیار قدیم تیله‌های این بازی نیز مثل تمام ابراز و ادوات مردم این منطقه که از طبیعت بهره‌برداری شده از دانه‌‌های گیاه کائوچو  بوده که بسیار گرد و صیقلی‌ست.

 از دیگر بازی‌های دخترانه می‌توان به بازی «پنج سنگ» یا «هفت سنگ» نیز اشاره کرد. بازی بسیار قدیمی که در ایران به نام «یک‌‌قل دو‌قل» شناخته می‌شود. نام این بازی به زبان بومی (Knucklebones) است و به جای سنگ واقعی از کیسه‌های کوچک و هرمی شکلی استفاده می‌شود که با دانه‌های برنج یا خاک پر شده است. دختران مالزیایی همچنین اوقات فراغت خود را با ساختن انواع کاردستی و هنرهای مختلف پر می‌کردند.

 سرعت گرفتن توسعه در کشور مالزی تاثیر بسزایی در شیوه‌ی زندگی مردم و خانواده‌ها گذاشته است. این موضوع اما نیاز به بازی کردن کودکان و حتا بزرگ‌سالان را از بین نبرده بلکه شکل و شیوه‌ی آن را تغییر داده است. مردمان امروز برخلاف گذشته دیگر در دل طبیعت و با ابزارهایی که از جنس طبیعت هستند وقت نمی‌گذرانند. آن‌ها با ظهور ابزارهای تکنولوژی روز به روز در حبابی از تنهایی فرو می‌رود و در فضایی مجازی با حریفانی تخیلی رقابت می‌کنند. واقعیت این است که با تغییر در زندگی مدرن نمی‌توان جنگید و بازی‌های سنتی و گره خورده با طبیعت از جمله دلتنگی‌های یک جامعه‌‌ی در حال توسعه هستند.

* نوشته نفیسه مطلق

diggfacebookmyspacestumbleupontwitter
 

نظر شما

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>