RSS Feed tweeter facebook

تاریخ :2014 آگوست 8 - 1:12 ق.ظ بازدید: 70,146 کد:8352
 
نقدی بر کتاب فلسفه ذهن از نگاه جان سرل/ نوشته علی اکبر ضیایی

مالزی/نقد کتاب: کتاب “فلسفه ذهن از دیدگاه جان سرل” ترجمه و تالیف علی اکبر ضیایی و بر بحث های آینده فلسفه، نقد شناخت گرایی، ذهن و مغز و برنامه از دیدگاه این فیلسوف معاصر تمرکز دارد. این کتاب اخیرا توسط انتشارات آستان قدس رضوی و در 2000 نسخه رقعی به چاپ رسیده است.

این کتاب در واقع ترجمه و شرح سه مقاله مهم جان سرل با نام های: “آینده فلسفه در قرن آینده”، “آیا مغز یک رایانه دیجیتال است؟”، و “ذهن، مغز و برنامه” بوده و بعضا به نقد و نتیجه گیری از این مقاله ها نیز می پردازد. جان سرل بدون شک از برجسته ترین فیلسوفان معاصر است. وی دکترای خود را از دانشگاه آکسفورد دریافت کرده و اکنون نیز استاد دانشگاه برکلی است. تخصص سرل در حوزه فلسفه زبان و فلسفه ذهن، موضوعات خودآگاهی و علوم شناختی است.

سرل بدون شک از مهم ترین منتقدان شناخت گرایی و رویکرد رایانه ای به عملیات مغز و حوزه هوش مصنوعی است. شاید مهم باشد که در نظر بگیریم نگاه سرل به عنوان یک فیلسوف نه تنها انتزاعی نبوده بلکه در تطبیق نسبتا کاملی با علوم جدید زیستی، روانشناسی و رایانه ای قرار می گیرد. اما از این نکته نیز نباید چشم پوشید که نگرش جان سرل به خصوص در حوزه فلسفه علم به شدت تاثیر پذیرفته از فلسفه زبان و رابطه میان ذهن و زبان و تحلیل است.

دکتر ضیایی بدون شک آشنا و مسلط به فلسفه تحلیلی است. همین دلیل باعث شده که تحلیل و بسط مقاله اول آینده فلسفه بسیار دقیق، گیرا و مفصل باشد. علاوه بر این در حوزه نقد فلسفی دکتر ضیایی با وسواس به شرح نقد علم شناختی از نظر جان سرل می پردازد. در واقع شاید مهم ترین نکته ای که از خلال خواندن این کتاب توسط مخاطب دریافت می شوداین است که چرا نگاه کردن به مغز به عنوان یک رایانه عظیم الجثه یک اشتباه علوم شناختی است. در واقع از مهم ترین کارهای جان سرل در حوزه هوش مصنوعی تقسیم بندی آن به هوش مصنوعی قوی و ضعیف است. وی با اثبات این موضوع که ذهن دارای محتوای ذهنی یا معنا شناختی است و علایم شکلی یا نحوی در ذهن به عنوان امور مستقل از معناشناختی، کاربردی ندارد، هوش مصنوعی قوی را رد می کند.  دکتر ضیایی در شرح مقاله “مغز، ذهن و برنامه” به خوبی به شرح این مطلب می پردازد. وی در این پژوهش انجام داده و از نظر متخصصان نیز بهره برده است. در واقع دکتر ضیایی نشان می دهد که چطور جان سرل با رجوع به تعریف اصلی رایانه، ماشین و برنامه، تلاش کرده است میان حالات ذهنی انسان و محاسبات عددی یا الگوریتمی ذهن انسان و محاسبات الگوریتمی و پردازش اطلاعات به وسیله ی رایانه ها، تفکیک قایل شود؛ به گونه ای که ایجاد آگاهی و جنبه التفاتی حالات ذهنی را همچون پردازش اطلاعات رایانه ها ندانسته و بدین ترتیب، هوش مصنوعی قوی را رد می کند. در واقع می توان گفت که رایانه به خودی خود و بدون در نظر گرفتن مشاهده کننده، یکسری علایم بی معنا خواهد بود و این امر، ادعای دیجیتالی بودن رایانه ای مغز را نفی می کند. البته نقد های زیادی به این  نظریه سرل از سوی پژوهشگران حوزه هوش مصنوعی مطرح شده است که همگی با ذکر مثال هایی در این کتاب آورده شده اند. دکتر ضیایی همچنین با تحلیل رابطه بین آگاهی و ناآگاهی در فلسفه جان سرل، نگرش این فیلسوف را درباره آینده فلسفه در قرن بیست و یکم به مخاطب نشان می دهد و بعد از گذر از نقد شناخت گرایی خواننده اش را با هوش مصنوعی قوی آشنا می کند.

همانطور که گفته شد کتاب حاضر در سه فصل تدوین شده است. هر فصل دارای خلاصه مقاله، شرح و بخش منابع است. همپنین پاورقی های نویسنده، تصاویر و توضیحات همراه آن، می تواند دارای اطلاعات مفیدی برای مخاطب علاقمند به تحقیقات بیشتر باشد. نثر کتاب روان و در برخی بخش ها قابل فهم برای مخاطب عام و علاقمند است.

فصل اول با نام “فلسفه در قرن جدید از دیدگاه جان سرل” درباره آینده  فلسفه است. سرل از مهم ترین منتقدان شک گرایی و فلسفه پست مدرن است. در این فصل رابطه بین فلسفه و علم از نظر نویسنده توضیح داده می شود و پس از آن با رویکرد پساشک گرایی دیدگاه سرل درباره بدن و ذهن، علم شناخت، فلسفه زبان، فلسفه جامعه، اخلاق و فلسفه علم بسط داده می شود.

فصل دوم با نام “دیدگاه جان سرل درباره مدل محاسبه گراینه مغز” به طور مفصل به نقد شناخت گرایی می پردازد. در این فصل ابتکار جان سرل در تقسیم بندی هوش مصنوعی ضعیف و قوی شرح داده می شود. همچنین در ادامه تعریف محاسبه گرایی و شناخت گرایی چهار مشکل بر سر آنها توضیح داده می شود. در نهایت با اشاره به این موضوع که محاسبه گرایی در فیزیک باید مورد بحث و مشاهده قرار گیرد و نمی توان کشف کرد که مغز یا هرچیز دیگر از نظر ذاتی یک رایانه دیجیتال است؛ بنابراین این اداعا که مغز یک رایانه عظیم است غلط است.

فصل سوم با نام “مغز، ذهن و برنامه از دیدگاه جان سرل” بیشتر جوابیه به منتقدان سرل در حوزه هوش مصنوعی است. در این فصل سرل از قضیه حیث التفاتی یا درباره چیز بودن مغز کمک می گیرد و با این پرسش که “آیا ماشین می تواند فکر کند”، هوش مصنوعی قوی را رد می کند. همچنین نظریه معروف و بسیار جالب جان سرل با نام “اتاق چینی” در این فصل باز شده است. این فصل هرچند که سرشار از مثال های معمایی، ریاضی و رایانه ای بوده و سعی می کند تا مفاهیم را برای خواننده فهم پذیر جلوه دهد اما اما شاید در قسمت شرح و بسط موجز ترین و مبهم ترین فصل کتاب باشد.

در کل کتاب فصل ذهن از دیدگاه جان سرل، بدون شک کتابی منسجم و مفید برای دانشجویان، پژوهشگران و علاقمندان به فلسفه، شناخت گرایی و علوم جدید، علوم رایانه ای و هوش مصنوعی است.

* نویسنده: شیما وزوایی

diggfacebookmyspacestumbleupontwitter
 

نظر شما

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>