RSS Feed tweeter facebook

تاریخ :2015 ژانویه 10 - 2:28 ق.ظ بازدید: 24,620 کد:8551
 
فرید العطاس: سلفی گری روی دیگر سکه مدرنیته است

 

 

مالزی: نشست «سلفی گری و فرقه گرایی در جهان اسلام» روز دوشنبه 15 دیماه 93  به همت انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی وارتباطات و  انجمن جامعه شناسی ایران  و با حضور دکتر هادی خانیکی و دکتر محمدامین قانعی راد و سایر دانشجویان و علاقه مندان برگزار شد.

به گزارش خبرنگار پایک نیوز،  دکتر فرید العطاس سخنرانی خود را با طرح یک پرسش آغاز کرد. وی گفت تعبیرها از اسلام سیاسی گوناگون است برخی آن را معادل بنیادگرایی و اسلام گرایی افراطی می دانند و برخی آن را گونه ای بسیار معمولی و عقلانی از اسلام می دانند که بر مبنای تعادل سیاست می ورزد. ولی باید پرسید افراطی گری چیست یا به عبارت دیگر چه چیزی نیست؟

 تعادل میان افراط و تفریط و میانه رو بود یکی از مشخصه های اسلام متعادل است همانگونه که آیه قرآن نیز بدان دلالت دارد که «و کذلک جعلناکم امة وسطا» و همچنین نظریه وسط در علم اخلاق اسلامی دلالت بر این دارد که هر فضیلتی مابین دو رذیلت قرار گرفته که از افراط و تفریط آن فضیلت پدیدار می شود. پس هرگاه در یک سوی این طیف ما دچار افراط یا تفریط شویم اسلام افراطی بوجود می آید.  پس وجود نداشتن تعادل بین مدرنیته و سنت، نوآوری و حفظ گذشته، تضاد بین مقررات و باورهای مذهبی و عدم تعادل بین جبر و آزادی از عوامل موثر در شکل گیری افراط گرایی در جهان است.

 وی ادامه داد اعمال و مناسک مذهبی در دین اسلام دارای ظاهر و باطن هستند مثلا نماز ظاهر و باطنی دارد اگر مذهبی فقط به ظاهر آن توجه کرده و از باطن غافل شود، دچار تفریط و اگر فقط به باطن آن توجه کند و ظاهر را رها کند دچار افرا شده است. سلفی گری نمونه و مثل اعلای رد سنت و استقبال از مدرنیته است زیرا در طیف سنت و مدرنیته همواره جانب مدرنیته را می گیرد. به عنوان مثال سلفی های عربستان در پی نابودی آثار و بناهای تاریخی و باستانی باارزش اسلامی هستند تا به جای آنها هتل و فروشگاه و مراکز اقامتی و تفریحی بسازند. آنها از سویی به زعم خود با مظاهر فسق و شرک مبارزه می کنند و از سویی به رواج کاپیتالیسم و سرمایه داری کمک می کنند و عملا آن را در کنار مناسک مذهبی شهرهای مکه و مدینه قرار می دهند بنابراین بر خلاف گمان بسیاری از مردم که سلفی ها را تابع و طرفدار سنت می دانند، انها طرفدار مدرنیته هستند.

 شمول و انحصار

وی افزود: با در نظر داشتن دو مفهوم عدالت و تعادل می توان ریشه های افراطی گری را در چند مورد جستجو کرد که نخستین عامل مربوط به مفهوم انحصار (Exclusiveness)    و شمول  (Inclusiveness)    است که نمونه آن را می توان در تعریف بسیار خاص از مذهب دید که یک گروه، سایر گروه ها را در قلمرو ایدئولوژی ها خود نمی داند بنابراین وجود نداشتن تعادل در بیان این مفاهیم زمینه پیدایش افراطی گری را فراهم می کند

البته تاکنون تاریخ برما ثابت کرده است که دایره شمول مسلمانان گسترده تر بوده چرا که شواهدی فراوانی در عصر حاضر و در قرون گذشته تاریخ داریم که مذاهب مختلف اسلامی چون شیعه و سنی با کمال مسالمت کنار هم زندگی می کردند و روابط اجتماعی و اقتصادی و … خویس را داشتند. تنها نکته ای که ممکن است فرقه ای را از حوصله شمول مسلمانان خارج کند اختلاف در مسائل و عقاید بنیادی دیگر مذاهب است بطور مثال ظهور فرقه بهائیت در ایران به دلیل ورود به بحث امام زمان و ادعاهای مربوط به آن حضرت از دایره شمول تشیع خارج شد و یا اگر کسی ادعای پیغمبری بکند او نیز از دایره شمول خارج می شود مانند فرقه احمدیه در هند و فرقه داعش در عراق که اصول انسانی را زیر پا می گذارد. بنابراین حد و مرز دایره های شمول و انحصار بی نهایت نیست و بنیادهایی دارد.

 جریان ضد شیعی

 سلفی ها با تعریفی که از شیعه به دنیا ارائه می کنند سعی دارند تا شیعه را از دایره اسلام خارج کنند. افسانه ای از قدیم به صورت داستان وجود داشته که شیعه را یک نفر یهودی به نام «عبدالله بن سبأ» تأسیس کرده که البته علمای طراز اول اهل سنت آن را قبول نکرده و در حد افسانه می دانستندو کسی به‌ آن استناد نمی کرد ولی موج ضدشیعی سلفی جدید در صدد احیای آن افسانه و دامن زدن به آن است امروزه از همه رسانه ها و کانال های ارتباطی بهره می گیرد تا شیعه را مذهبی پیرو اسلام غلط  (Wrong Islam)  معرفی کند. البته علمای شیعه هم ساکت ننشسته اند و علامه عسکری در کتابی به نام «عبدالله بن سبأ و دیگر افسانه‌های تاریخی» داستانی بودن وجود چنین شخصی را اثبات کرده است.

 از جمله مسائلی که سلفی ها در رد مسلمان بودن شیعیان به آنها استناد می کنند یکی این است که آنها ادعا می کنند قرآن شیعیان با قرآن اهل سنت فرق دارد و یا آنها به جای رفتن به مکه به کربلا می روند و بدین صورت از اجتماع میلیونی شیعیان در اربعین امام حسین در کربلا سوءاستفاده می کنند، از جمله موارد دیگر دشنام دادن صحابه توسط شیعیان است همچنین سجده بر تربت و سنگ را آنها نشانه شرک دانسته و همچنین مواردی چون سوء تفاهم در مفهوم تقیه را از جمله مواردی می دانند که شیعیان برای نجات خود بدان تمسک می ورزند.

 وقتی یک عالم سلفی از طریق رسانه های وسیعی که مثلا در آسیای جنوب شرقی در اختیار دارد و با استفاده از آیات و احادیث این موارد را بیان می کند امواج و افکار ضدشیعی را به طور موثری در ذهن بسیاری از مسلمانان اهل سنت دامن می زند. تا جایی که تبلیغات و پروپاگاندای گسترده ای که رسانه های جمعی در مالزی و اندونزی علیه شیعیان به راه انداخته اند سبب حمله فیزیکی به اماکن و مجامع شیعیان در این کشورها و در هند  و پاکستان و عراق شده است.

 چرا این اتفاق در حال جریان است؟

 انقلاب اسلامی ایران موجب ایجاد اولین حکومت شیعی مستقل و ظهور تشیع انقلابی و افرادی چون شهید مطهری و شریعتی و امام موسی صدر شد. صدور این تفکر انقلابی شیعی به جهان و همچنین نسل دوم شیعیان در ایران و فروپاشی رژیم بعث و ظهور اولین دولت شیعی در جهان عرب در یک کشور عربی مانند عراق با نخست وزیری نوری مالکی که تاکنون سابقه نداشته، اهل تسنن، وهابیت و سلفی ها را به وحشت انداخته و انها را مجبور به ایجاد امواج و ساست های ضد شیعی در جهان ساخته است.

 همه اینها در حالی است که ایران هیچ گاه سیاست های ضد سنی را ترویج نمی کند ولی تغییر مذهب از سنی به شیعه و تبلیغ و ترویج آن موضوعی است که ایران در محدوده خود در آن تاحدودی موفق بوده بوده است.

 فرق بین سنی و سلفی

 عقیده مشهور اهل تسنن درباره خلفا این است که آنها به چهار تن از خلفای راشدین یعنی ابوبکر و عمر و عثمان و علی اعتقاد دارند ولی در بین علمای کلاسیک اهل سنت افرادی یافت می شوند که اصلابه عثمان عقیده ندارند. برخی دیگر علی را افضل صحابه میدانستند و در عین حال پیرو مذهب شافعی بودند. برتر از همه اینها خود امام شافعی خود را شیعی و رافضی می داند و می گوید اگر حب آل محمد رفض است پس شهادت دهید به اینکه من رافضی ام.  مواردی چون تشیع حسن نیز وجود داشته در بعضی قسمت ها علی را قبول داشتند ولی پیرو مذاهب فقهی اهل تسنن بودند.

 نکته تاریخی دیگری که وجود دارد این است که نگاه اموی در تاریخ وجود خلیفه ای به نام امام حسن را نادیده گرفته و حذف کرده است.

 وی احیای اسلام به عنوان مذهبی که بر اعتدال تکیه دارد را راه مقابله با گروه های تروریستی و پایان دادن به افراط گرایی دانست و گفت که افراط گری در سایر مذاهب نیز باید مورد توجه قرار گیرد تا از این طریق از معرفی اسلام به عنوان یک دین افراطی جلوگیری شود .  راه‌هایی وجود دارد که شیعه و سنی را به هم نزدیک می‌کند وظیفه اصلی ما دانشگاهیان بازیابی و احیای راههایی است که هم‌اکنون محو یا کمرنگ شده‌اند.

 نکته‌ای که باید توجه کرد این است که دعوای امروز بین شیعه و سنی نیست بلکه بین شیعه و سلفی است. این سلفی‌ها هستند که داعش را معرفی می‌کنند و سعی در سلفی کردن همه اهل سنت‌ دارند.

 فردی مانند بدیع‌الزمان نورسی را که در سال 1960 در ترکیه وفات کرد می‌توان تقریبا معادل شهید مطهری در ایران گرفت. او تلاش می‌کرد تا با توجه به مبانی قرآنی و حدیثی شیعه و سنی را به هم نزدیک کند مثلا با توسل به حدیث کساء و آیه تطهیر سعی در اثبات حقانیت علی درجنگ با طلحه،  زبیر، عایشه و معاویه داشت. او به قیاس شرطی که یکی از مباحث منطقی است تمسک می‌کرد که اگر عشق به خدا در فردی وجود داشته باشد پس باید محبت به مخلوق خدا نیز در او وجود داشته باشد. همچنین عشق به اهل بیت را نشانه محبت پیامبر و آن را عشق به خدا می‌دانست. همچنین اولیای بزرگ خدا و بزرگان صوفیه و عرفا اغلب از نسل حسن و حسین بودند و از آبشخور اهل بیت سیراب می‌شدند.

 وی در پایان بازگشت به بنیادهای اعتقادی و وقایع تاریخی و بازیابی روایت‌های از یاد رفته و ایجاد فضای گفتگوی مسالمت‌آمیز را از راههای تقریب بین مذاهب اسلامی و مبارزه با موج ضد شیعی درجهان دانست.

در این زمینه بیشتر بخوانید: فریدالعطاس: جامعه شناسی ابن خلدون نگاه جهانی دارد

diggfacebookmyspacestumbleupontwitter
 

Comments are closed.