RSS Feed tweeter facebook

تاریخ :2015 اکتبر 2 - 5:58 ق.ظ بازدید: 11,481 کد:9024
 
مالزی ؛ جهانی شدن و چالشی های فرهنگی

مالزی-پایک نیوز: یکی از روندهای تاثیر گذار بر تحولات فرهنگی در مالزی پدیده جهانی شدن است. امروزه  این روند نه تنها در مالزی بلکه در اغلب جوامع  در عرصه های اقتصادی ، سیاسی ، فرهنگی، هویتی و اجتماعی آثار خود را نمایان کرده و به تدریج به عنوان یک عنصر اثر گذار بر فرهنگ ملی ابعاد مختلف زندگی روزمره شهروندان در جوامع مختلف بخصوص در حال توسعه را تحت تاثیر خود قرار داده است . در اثر فرایند جهانی شدن به تدریج مرز هویت های ملی رسوخ پذیر شده و عناصر مشترکی  در بین فرهنگ های مختلف ایجاد می شود  . از نگاه خوشبینانه  یکی شدن فرهنگ ها تفکرات و استانداردها می تواند به فهم مشترک جوامع و حرکت آنها به سمت تحمل و تعامل و مدرای بیشتر سوق  دهد اما به باور صاحبنظران فرهنگی اگر این یکسان سازی به قیمت تسلط عناصر فرهنگی برخی از جوامع و نابودی هویت برخی دیگر از جوامع تمام شود نه تنها جهانی شدن یک فرصت نیست بلکه تهدیدی اساسی برای کیان هویت ملی و بومی به حساب می آید . تهدیدی که با از بین بردن مبانی فرهنگی و تاریخی و هویتی ملت ها در این کشور ها آنها را به سوی فرهنگ  نامانوس بیگانه که معمولا نا همخوان با ارزش های سنتی جوامع است سوق می دهد .

با نگاهی به وضعیت مالزی در زمینه فرهنگی به وضوح می توان تاثیرفرایند جهانی شدن بر عرصه فرهنگ وسایر عرصه ها در این کشوررا ملاحظه کرد و به باور بسیاری از صاحب نظران عمده ترین چالش فرهنگی در مالزی تسلط نوعی فرهنگ غربی بر جامعه و ایجاد نوعی شکاف فرهنگی بین نسل ها در این کشور است . این فرایند در مالزی بسیار چشمگیر به نظر می رسد چرا که دولت این کشور به هر دلیلی و عمدتا با هدف جذب سرمایه گذاران خارجی امکان دسترسی افراد جامعه را به زیرساخت های ارتباطی نظیر اینترنت پر سرعت را فراهم کرده و از این رهگذر زمینه گرایش  هر چه بیشتر جوانان به هویت غیر بومی را  بیش از پیش فراهم کرده است .

 اثرات مخرب اینترنت و شبکه های اجتماعی درهویت فرهنگی و ارز شهای نسل جدید به جایی رسیده است که حتی مدافعان سرسخت توسعه اینترنت در مالزی از جمله شخص ماهاتیر محمد که پبیشترهمواره بر ضرورت تبدیل شدن مالزی به شاهراه تبادل اینترنتی در این منطقه تاکید داشت به صراحت این روز ها از لزوم کنترل اینترنت و دخالت دولت در فیلتر کردن سایت های اینترنتی سخن به میان می آورد . کارشناسان فرهنگی در مالزی معتقدند هر چند جهانی شدن فرصت هایی را برای مالزی از لحاظ اقتصادی فراهم کرده اما به لحاظ فرهنگی و هویتی این فرایند به مبانی فرهنگ و هویت ملی آسیب زده است . چرا که امکانات و توانمندی های لازم در معرفی و عرضه ارزش های بودی به جوانان در مقایسه با حجم و کیفیت تولیدات فرهنگی غرب بسیار ناچیز است و در این میان  آنچه بازنده نهایی خواهد بود فرهنگ بومی است .

منتقدان جهانی شدن به لحاظ فرهنگی معتقدند کشور مالزی به سرعت در معرض نفوذ شالوده افکن فرهنگ غرب قرار گرفته و به سرعت سبک زندگی ، نوع پوشش ، زبان و نگرش و تفکرات شهروندان بخصوص جوانان و نوجوانان را به سوی نوعی برداشت سطحی و نا همخوان با سنت های بومی از فرهنگ غربی سوق داده است . کارشناسان هشدار می دهند  بدون تردید تداوم این وضعیت در آینده جامعه مالزی را با شکاف های غیر قابل جبران فرهنگی ، اجتماعی و حتی سیاسی مواجه خواهد کرد . از اینروز صاحبنظران فرهنگی در مالزی همواره بر ضرورت صیانت از ارزشهای فرهنگی در مقابل تهاجم توفنده فرهنگ غربی در این کشورتا کید دارند .

فرهنگ جهانی شده  و استاندارد غرب که از سوی رسانه ها تبلیغ و ترویج می شود تقریبا تمامی عرصه های زندگی روزمره را تحت تاثیر خود قرار داده است ، به عنوان مثال در زمینه  فرهنگ غذا خوردن ، در حالیکه به صورت سنتی مالزیایی ها عادت به خوردن غذا با دست دارند به تدریج استفاده از قاشق و چنکال وارد فرهنگ عمومی شده  و این تاثیر را می توان در تغییر ذائقه جوانان و نوجوانان به سمت غذا های فرنگی و فست فود ها نیز مشاهده کرد که به شدت در حال گسترش بوده و والدین مالزیایی روز به روز شاهد کاهش تمایل جوانان  و نوجوانان خود به غذاهای سنتی مالزیایی هستند و این در حالیست که  مالزی به عنوان یک از غنی ترین کشورها به لحاظ تنوع غذایی بوده و این فرهنگ غنی غذایی به سادگی از سوی الگو های غربی تغذیه در حال نابودی است .

مثال دیگر در این زمینه نحوه پوشش جوانان و نوجوانان درمالزی است . برخلاف اینکه مالزیایی ها دارای پوشش سنتی خواص خود هستند، امروزه و با تاثیر پذیری از دنیای مد و طراحی لباس ها به سبک غربی تمایل جوانان و نوجوانان به استفاده از پوشش محلی کاهش  یافته  و به تدریج نوعی پوشش مبتنی بر برهنگی در مالزی گسترش یافته است البته زندگی اقوام و نژاد های غیر مسلمان هم در تشدید این فرایند بی تاثیر نبوده است .

در موسیقی هم فراموشی هویت فرهنگی مالزیایی در این کشوربه وضوح دیده می شود در گذشته موسیقی سنتی مالزی علاوه بر تعلق به ریشه های بومی شدیداً تحت تاثیر اشکال چینی و اسلامی موسیقی قرار داشت. این موسیقی بطور گسترده‌ای حول ابزار موسیقی چون گدانگ (طبل) می‌چرخید، اما دیگر ابزار ضربی (برخی ساخته شده از صدف)، رباب، وسایل موسیقی رشته‌ای یا کششی، سرونای (سرنا)، و ابزار موسیقی دهل مانند (نی دوشاخه)؛ فلوت و ترومپت  شکل گرفته بود.  امروزه از موسیقی سنتی مالزیایی کمتر اثری در رسانه ها و مراکز فرهنگی و هنری دیده می شود وحجم وسیعی از اشکال موسیقی پاپ ، راک و غیره امروزه ذائقه جوانان و نوجوانان را در مالزی تحت تاثیر خود قرارداده است . نکته جالبتر اینکه رسانه های وابسته به دولت  و کاملا دولتی هم به این وضعیت دامن می زنند . دهها شبکه رادیویی در مالزی هستند که پخش موسیقی غربی بخش عمده از محتوای این رادیو ها را پر می کند . این رسانه ها کمترین تلاش خود را  برای تهیه و عرضه موسیقی و آثار بومی و سنتی مالزی به خرج می دهند ..

سینما هم در مالزی چندان سنخیتی با فرهگ بوی این کشور ندارد . نمایش فیلم های هالیوود در مالزی گویای همین وضعیت است چرا که  اکران فیلم های هالیوود در فضای عمومی کشور مالزی در عمل بدون مهابا و در سطحی گسترده صورت می گیرد و با توجه به همین مصرف کننده بودن نهاد های فرهنگ ساز در مالزی است که امکان رشد و نمو هنر ملی در عرصه های مختلف از جمله سینما بسیار کند شده و امکان رقابت با محصولات فرهنگی غربی را ندارد . چنین شرایطی باعث شده نوعی تقلید و کپی کاری سبک زندگی غربی در بین شهروندان مالزیایی بخصوص نسل جوان شکل گیرد .

امروزه در خیابان های مالزی نوع پوشش جوانان به نوع پوشش بازیگران فیلم های هالیوودی نزدیکتر شده تا به نوع پوشش مختص مالزیایی ها .. و این تقلید در سایر ارکان فرهنگی و ارزشی نسل جدید رسوخ کرده و به تدریج نسلی بریده از سنت ها را در مالزی شکل داده است . استقبال چشم گیری جوانان از غذا های غربی نظیز مک دونال و کی اف سی تنها یک تغییر ذائقه ساده غذایی نیست  بلکه رویه  فراگیر از تغییر تدریجی یک سبک زندگی است که در عرصه های دیگر از پوشیدن شلوار جین گرفته  تا گوش دادن به موسیقی غربی جامعه مالزی را به تدریج به سوی نوعی فراموشی هویت بومی و فرهنگی سوق می دهد .

آثار جهانی شدن بر فرهنگ مالزی پدیده بسیار مهمی در فهم سمت و سوی تحولات فرهنگی در این کشور است که در میان مدت و بلند مدت آثار و پیامدهای خود را از طریق جایگرینی هنجارهای ناهمخوان با ارزش های بومی و اسلامی و مالایایی نشان خواهد داد . به باور صاحبنظران این فرهنگ تقلیدی به تدریج امکان خلاقیت فرهنگی را از جامعه مالزی گرفته و این جامعه را به مصرف کننده  بی ارده محصولات فرهنگی غرب  تبدیل خواهد کرد .

نگرانی صاحنبنظران از شیوع سبک زندگی غربی تنها مربوط به فراموشی سنت های فرهنگی و بومی خودی نمی شود بلکه این نگرانی بیشتر به این علت است که این تقلید فرهنگی تنها در خصوص ظواهر زندگی غرب و جوانب مبتذل آن صورت می گیرد و کمتر به جوانب احتمالا مثبت فرهنگ غرب توجه و عنایت می شود و در بلند مدت این وضعیت علاوه بر ایجاد شکاف و بی اعتمادی بین نسل ها به نوعی حقارت و ذلت فرهنگی منجر خواهد شد . به همین علت است که در سالهای گذشته شاهد شکل گیری جنبشی به نام جنبش “مالزی می تواند”  یا “Malaysia boleh “  در مالزی بوده ایم که تلاش دارد تا این روح خودباوری فرهنگی را دوباره در میان مالزیایی ها زنده کند و از استحصال فرهنگی جامعه جلوگیری به عمل آورد .

چالش بزرگ دیگری که عرصه فرهنگ در مالزی را تهدید می کند تداوم سنت های بجا مانده از دوران استعمار انگلیس در این کشور است که در نوع خود به عنوان چالشی بلقوه همواره فرهنگ بومی را در این کشور تهدید کرده است . هرچند قریب به نیم قرن از حضور استعمار در مالزی گذشته است اما هنوز برخی قوانین و ساختارهای بر جای مانده از دوران استعمار بریتانیا در این کشور باقی ماند است  بطور یکه برخی معتقدند امروز مردم در مالزی بیشتر از اینکه از ریشه های قومی ، نژادی و هویتی خود آگاهی داشته باشند در مورد بریتانیا و قوانین انگلیسی در این کشور اطلاعات دارند. این اثر گذاری حتی در بکار بردن کلمات انگلیسی نه تنها در محاورات غیر رسمی بلکه در سخنرانی مقامات رسمی و برنامه رادیو و تلویزیون دولتی اثر گذاشته و ایم تمر نه تنها منفی تلقی نمی شود بلکه موضوعی بسیار عادی و پذیرفته شده در مالزی به شمار می آید .

به باور کارشناسان ، مسلمانان مالزی كمتر در معرض آسيب‌های روشنفكری غرب در مقايسه با ديگر كشورهای اسلامی بوده‌اند و البته روند اين سنت‌گرایی با گسترش فرهنگ هاليوودی در مالزی و نفوذ رسانه‌های غربی كاهش يافته و نسل جديد با چالش‌های متعددی در ميزان پايبندی به تعاليم اسلامی روبرو  است.

در نهایت باید گفت در مورد نقش اسلام در امور فرهنگی مالزی دیدگاههای مختلفی وجود دارد بطوریکه برخی معتقدند وضع موجود در واقع حاکمیت نوعی دولت سکولار است و تنها برداشتی سطحی و تزئینی از اسلام در سیاست های فرهنگی این کشور حاکم است .برخلاف دیگر کشور مسلمان منطقه یعنی اندونزی که دارای دولتی سکولار است  در مالزی مقاومت بالایی در مقابل استقرار دولتی سکولار وجود دارد و نهاد های سنتی مانند جامعه علمای مالزی و احزاب اسلام گرا با حرکت کشور و نظام سیاسی به سمت سکولاریسم مخالفت میورزند .

تاکید دولت مالزی بر رعایت قوانین اسلامی هر چند مورد استقبال مسلمانان این کشور واقع شده اما شرایطی را به وجود آورده است که پیروان سایر نژادها ها و پیروان ادیان ، در باره در تنگنا قرار گرفتن به لحاظ عمل به آئین های دینی خود ابراز نگرانی کنند . وقوع چالش های عمده بر سر مسائلی چون ممنوعیت بکار گیری کلمه جلاله  ”الله” از سوی افراد غیر مسلمان و عدم اجازه ی انتشار کتاب انجیل به زبان مالایایی شرایطی را به وجود آورده است که دولت مالزی در معرض انتقادات بسیاری قرار گیرد .منتقدان می گویند دولت مالزی تنها در صدد بهره گیری از اسلام برای پیشبرد اهداف سیاسی خود و مقابله با مخالفان است .

در مجموع در مالزی سه سناریو متفاوت در مورد نقش اسلام در آینده  فضای فرهنگی این کشور متصور است،  یکی از این سناریو های محتمل ادامه وضع موجود و تلاش دولت و هیات حاکم برای حاکمیت قرائتی عمل گرایانه  و نیم بند از اسلام با توجه به تحولات و اهداف سیاسی است ، احتمال دوم حرکت جامع به سمت سکولاریسم و اسلام زدایی در سطوح قانونی ، سیاسی ، فرهنگی و اجتماعی و احتمال سوم  تقویت جریان اسلام افراط گرا و حرکت جامعه به سوی نوعی سلفی گری است که با توجه به قرائن موجود گزینه اول قویا محتمل ، گزینه دوم  محتمل و گزینه سوم بسیار نا محتمل به نظر می رسد و میزان تحقق هر کدام از این گزینه ضعف و قوت جامعه مالزی در مواجهه با فرآیند جهانی شدن را تعیین خواهد کرد .

نگرانی عمده مالزیایی ها از تاثیر گذاری جهانی شدن بر فرهنگ  بیش از پیش ناشی از وجود جریان یکطرفه تبادل فرهنگی از غرب به شرق است از سوی دیگر تحلیلگران مسائل اجتماعی می گویند نمی توان سرمایه داری غربی را در جامعه مالزی گسترش و نهادینه کرد اما از نشر ارزش های آن در عرصه فرهنگ جلو گیری کرد  از این رو بسیاری در مالزی به سیاستگذاران توصیه می کنند در تمام عرصه ها از جمله اقتصادی ، سیاسی و اجتماعی می بایست اتکاء به مدل بومی و اسلامی به فراموشی سپرده نشود وگرنه تلاش برای مقابله با استیلا و گسترش فرهنگ غربی در جامعه امکان پذیر نخواهد بود.

نویسنده: جعفر خوشروزاده، دانشجو دکتری ارتباطات دانشگاه یو.پی.ام مالزی

diggfacebookmyspacestumbleupontwitter
 

نظر شما

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>